Γιατί η Αφηγηματική Θεραπεία ταιριάζει τόσο πολύ σε παιδιά και εφήβους: Η δύναμη της εξωτερίκευσης

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία της αφηγηματικής θεραπείας είναι ότι δίνει στα παιδιά και στους εφήβους έναν χώρο όπου μπορούν να μιλήσουν, να διηγηθούν και να φτιάξουν ιστορίες για τον εαυτό τους. Και μέσα από αυτές τις ιστορίες, αρχίζουν να ανακαλύπτουν ξανά ποιοι είναι, πέρα από δυσκολίες, «ταμπέλες» και φόβους.

Ένα βασικό εργαλείο αυτής της θεραπείας είναι η εξωτερίκευση του προβλήματος: η ιδέα ότι το ίδιο το παιδί δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι κάτι ξεχωριστό από εκείνο. Κάτι που μπορεί να περιγραφεί, να πάρει μορφή, να αντιμετωπιστεί.

Αντί, λοιπόν, να σκέφτονται: «Είμαι ανυπάκουος», μαθαίνουν να λένε: «Η ανυπακοή με επηρεάζει».

Αυτή η μικρή φράση αλλάζει ολόκληρο τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους και τις δυσκολίες τους. Και κάπου εκεί, μέσα από την αφήγηση, γεννιέται μια νέα ιστορία.

Τι σημαίνει «εξωτερίκευση»;

Στην αφηγηματική θεραπεία, βοηθάμε το παιδί να δώσει στο πρόβλημα μια μορφή, ένα όνομα, έναν «χαρακτήρα». Αυτό επιτρέπει:

• να περιγράψει το πρόβλημα χωρίς ντροπή,
• να το δει από απόσταση,
• να νιώσει ότι μπορεί να το αντιμετωπίσει.

Και όλο αυτό συμβαίνει μέσα από τις φυσική γλώσσα των παιδιών: το παιχνίδι και την αφήγηση.

Όταν το παιδί αφηγείται, θεραπεύεται

Τα παιδιά έχουν μια φυσική ικανότητα να αφηγούνται: να φτιάχνουν ιστορίες, να δημιουργούν κόσμους, να δίνουν ονόματα και μορφές στα συναισθήματα και στους φόβους τους. Στην αφηγηματική θεραπεία αυτό το «παιχνίδι», είναι ένας βαθύς θεραπευτικός τρόπος έκφρασης. Όταν το παιδί αντί να πει «Είμαι φοβητσιάρης», αρχίζει να λέει «Ο Φόβος έρχεται και με επηρεάζει» τότε κάτι αλλάζει. Αυτή η αλλαγή στη γλώσσα είναι και αλλαγή στον τρόπο που βλέπει τον εαυτό του.

Η εξωτερίκευση επιτρέπει στο παιδί:

• να δώσει στο πρόβλημα μια εικόνα, ένα όνομα, ακόμα και έναν χαρακτήρα,
• να το δει σαν κάτι έξω από το ίδιο,
• να πάψει να το θεωρεί μέρος της ταυτότητάς του,
• να νιώσει ότι μπορεί να το αντιμετωπίσει.

Και επειδή τα παιδιά λειτουργούν φυσικά μέσα από το παιχνίδι και τη φαντασία, όλη αυτή η διαδικασία γίνεται πιο εύκολη, πιο δημιουργική, πιο δική τους.

Μέσα από την αφήγηση:

• το παιδί μιλά για όσα το δυσκολεύουν χωρίς να νιώθει εκτεθειμένο,
• οργανώνει τις εμπειρίες του,
• δίνει νόημα σε αυτά που του συμβαίνουν,
• και αρχίζει να δημιουργεί μια πιο φωτεινή, πιο ενδυναμωμένη εκδοχή της προσωπικής του ιστορίας.

Κάθε αφήγηση είναι και ένα βήμα προς τον νέο εαυτό.

Γιατί λειτουργεί τόσο καλά στα παιδιά και στους εφήβους;

⭐ 1. Δημιουργεί απόσταση από τις «ταμπέλες»

Τα παιδιά βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία διαμόρφωσης της ταυτότητάς τους. Αν ακούσουν πολλές φορές «είσαι απείθαρχος», «είσαι αργός μαθητής», «είσαι φοβητσιάρης», κινδυνεύουν να φτιάξουν μια εσωτερική αφήγηση που τα περιορίζει.

Με την εξωτερίκευση, η ταμπέλα σταματά να είναι το «ποιος είμαι» αλλά μετατρέπεται σε «τι αντιμετωπίζω».

⭐ 2. Ταιριάζει με τον τρόπο που σκέφτονται τα παιδιά

Τα παιδιά παίζουν, φαντάζονται, δίνουν μορφή στα πράγματα.
Στην αφηγηματική θεραπεία μπορούν:

• να μετατρέψουν τον φόβο σε έναν χαρακτήρα,
• την δυσκολία συγκέντρωσης σε έναν «σκανδαλιάρη άνεμο»,
• τη χαμηλή αυτοπεποίθηση σε έναν «δράκο που τους γεμίζει αμφιβολίες».

Και όπως συμβαίνει στα παιχνίδια τους, ψάχνουν στρατηγικές για να αντιμετωπίσουν αυτόν τον «αντίπαλο».

⭐ 3. Τους δίνει δύναμη και αίσθηση ελέγχου

Όταν το πρόβλημα παίρνει μορφή, παύει να είναι ένα θολό, αόριστο βάρος.
Γίνεται κάτι:

• συγκεκριμένο,
• αναγνωρίσιμο,
• αντιμετωπίσιμο.

Και αυτό ενισχύει βαθιά την αυτοεκτίμηση.

Ένα παράδειγμα που συναντώ συχνά

Ένα παιδί που σκέφτεται «είμαι κακός μαθητής» κουβαλάει μια βαριά ταμπέλα. Στην πραγματικότητα παλεύει με την Χαμηλή Επίδοση.

Όταν όμως στη θεραπεία μιλήσουμε για τη Χαμηλή Επίδοσην σαν να είναι ένας μικρός δράκος που το δυσκολεύει:

• δίνουμε στη «χαμηλή επίδοση» μια μορφή, π.χ. έναν μικρό δράκο που τον δυσκολεύει,
• συζητάμε πώς αυτός ο δράκος επηρεάζει το παιδί,
• ψάχνουμε μαζί τρόπους να τον «αποδυναμώσει » (π.χ. καλύτερη οργάνωση, μικρά διαλείμματα, υποστήριξη από γονείς/εκπαιδευτικούς),
• ανακαλύπτει δυνάμεις που δεν είχε δει ποτέ πριν.

Το βλέμμα του παιδιού αλλάζει. Και όταν αλλάζει η αφήγηση, αλλάζει και η ταυτότητα. Με αυτό τον τρόπο το παιδί σταματά να σκέφτεται «δεν είμαι ικανός» και αρχίζει να σκέφτεται «μπορώ να βελτιωθώ».

Μια θεραπεία που αγκαλιάζει όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και τους γονείς

Η εξωτερίκευση βοηθά και τους και τους σημαντικούς άλλους – γονείς, εκπαιδευτικούς, φίλους – να δουν το παιδί αλλιώς. Όχι μέσα από την ταμπέλα, αλλά μέσα από την προσπάθεια.

Οι γονείς αρχίζουν να αναγνωρίζουν ότι:

• το παιδί δεν είναι το πρόβλημα,
• παλεύει με το πρόβλημα,
• πρόβλημα είναι μια δυσκολία που όλοι μαζί μπορούν να αντιμετωπίσουν,
• και χρειάζεται συμμάχους, όχι χαρακτηρισμούς.

Έτσι μειώνονται οι ενοχές, οι συγκρούσεις και το παιδί σταματά να νιώθει μόνο.

Τελικά… τι μένει;

Μένει μια βαθιά αλήθεια: Τα παιδιά γιατρεύονται μέσα από τις ιστορίες τους.
Μαθαίνουν να ξαναγράφουν τον εαυτό τους. Να βλέπουν τον κόσμο αλλιώς.
Να βρίσκουν δύναμη εκεί που νόμιζαν ότι υπάρχει μόνο αδυναμία. Και μέσα από αυτή τη διαδικασία αποκτούν χώρο να γίνουν αυτό που μπορούν, και αξίζουν, να είναι.

Η αφηγηματική θεραπεία τους προσφέρει ακριβώς αυτό: έναν τόπο όπου οι λέξεις τους, οι ιστορίες τους και η φαντασία τους γίνονται εργαλεία αλλαγής.



© 2025, Αλίκη Μεταλλινού. Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς αναφορά στη συγγραφέα.